HAYMANATEYN’DE GÖÇ SORUNU

Bu habere 175 kez bakıldı. Haberin eklenme tarihi: 08/06/2018
Hazırlayan: SAMİ ÜMÜT Haymana Kaymakamlığı Emekli Yazı İşleri Müdürü
Osmanlı İmparatorluğundaki göçler, XVI. Yüzyılda başlamış olup XVIII.yüzyılda artık önlenemez bir hale gelmiş, halk alınan bütün tedbirlere karşın yerini yurdunu terk etmeye başlamış ve göçlerin önü bir türlü alınamamıştır. Bu yüzden taşranın durumu çok karışmış ve ülke harabeye dönmüştür.
Bu göçlerin nedenleri Merkezi idarenin otoritesini kaybetmesi, eşkiyaların dadanması, görevlilerinin halkı soyması ve rüşvet alması, Kadıların rüşvet alarak zayıfı ezmesi ve adaletsizliğin hüküm sürmesi, ağır vergi yükümlülüğü, tefecilere borçlanmaları, İdarecilerin adaletsiz davranmaları ve İstanbul’da yaşayan halktan vergi alınmaması nedeniyle İstanbula göç etmek istemeleri. Padişahlar defalarca bu konuda ülke çapında ferman gönderdikleri halde bir türlü önlemini alamamışlar.
Osmanlı Arşivi: Ankara sancağında Haymanateyn kazası eskiden beri göcebe şurutu ile mukayyet ve yüz elli adet karyeli bir kaza iken; kapısız levendan eşkıyasının tasallutu ile ahalisi perişan olmuş ve şimdi ise beşer onar evli on dokuz köyden ibaret kaldığından Kütahya'dan mübayaası ferman buyurulan zahireden oraya isabet eden mikdarın afvı.Tarih: 17/M /1195 (Hicrî) Dosya No:538 Gömlek No:22109 Fon Kodu: C..ML..
(Ankara Valiliğinde Haymanateyn kazası eskidenberi göcebe şartı ile mukayyet ve yüz elli adet köyü olan bir kaza iken; kapısız levendan isimli eşkıyanın musallat olması ile halkı perişan olmuş ve şimdi ise beşer onar evli on dokuz köyden ibaret kaldığından Kütahya'dan satın alınması emredilen zahireden oraya isabet eden mikdarın afvı. 13.01.1781
Göç edenlerden gittikleri yerde on sene kalmayanlar,geriye yani eski yurtlarına getirilirler ve yeniden avarız hanesine kayd olurlardı.Haymana Mukataasından göç edenler en yakın yer olan Konya,Aksaray,Ankara ve bazı diğer yerlere gelip yerleşmişlerdi.Bunların gittikleri bu yerlerde “ra’iyyet rüsûmu” istenmiş, ama bunların bazıları yasa ve defterlere aykırı olarak bunu ödemekten kaçınmışlardı.Oysa on seneyi de doldurmuş değillerdi. Bu yüzden,1 Ağustos 1706’da, Konya, Aksaray, Ankara kadılarına yazılan hükümde, bunların yeniden eski yerlerine getirilip, avarız hanesine kayd olunmalarına işaret olunmaktaydı.
Anadolu halkı valilerin zulmünden, levent eşkiyasının tahriplerinden dolayı yerini yurdunu terk etmekte ve köyler yavaş yavaş boşalmaktaydı. Köy sakinleri yavaş yavaş daha güvenli olan kaza ve kasabalara yerleşmekte idiler. Haymanateyn Mukataası reayaları İran seferleri nedeniyle korumasız kalmışlar, levend eşkiyaları ile kabile ve aşiretlerin hücumlarından dolayı diğer yerlere yerleşmişlerdir. 23 Eylül 1743’de İran’a açılan savaş 1746’da sonuçlanmış, ama bu tarihler arasında Anadolu’da karşılarına çıkacak kuvvet göremeyen levend eşkiyaları halkı canından bezdirmişlerdi. Bu yüzden Haymanateyn reayasından 475 kişi Ankara ve civarındaki nahiye ve çiftliklere göç etmişlerdi. Haymanateyn Naibi (Malmüdürü) de bunu defter ve ilâm ile İstanbul’a duyurmuştu. Bu defter suretinde görülen kişiler “rûsûmu-u raiyyet adet-i ağnamlar”ı ödememekte ve mırkataanın geliri düşmekteydi. Bu yüzden göç etmiş reayadan bulundukları yerlere yerleşeli on sene olanlar ve yeniden avarız hanesine kayd olanları hariç olmak üzere, yerleşeli on sene olmayanların geri gönderilmeleri için ferman çıkarılmak gereği duyulmuştu. Ama buna karşın gene de Haymana Mukataasının nüfusunda büyük bir azalma görülmüştür. Bunun nedeni göçlerin sürekli artması ve reayanın kendisini güvenli görmesi için şehirlere gitmeyi tercih etmesidir. Ankara Naibi Mehmet Emin, Haymanateyn Kazası Naibi Ali “meclis-i şer”e gelip, eskiden kazalarının kırk, elli büyük ve yüzkırk küçük köyü kapsadığı ve bayındır olduğu, Kütahya valilerine tahammüllerine göre imdâd-i hazeriyye ve seferiye ve diğer vergileri ve devletin vergilerini ödemede şimdiye kadar güçlük çekmediklerini, ama artık bunları ödeyemez olduklarını açıklamışlardı.
DEVAM EDECEK..
Kaynak: Osmanlı İmparatorluğunda XVIII. Yüzyılda göç sorunu Doc.Dr.Yücel Özkaya
Ankara 1 ve 2 nolu Şeriye sicilleri
Osmanlı Arşivleri
Bu yazıya henüz yorum yapılmamış. İlk yorum yapan siz olabilirsiniz.